TANZİMAT DÖNEMİ DİL ÖĞRETİMİNDE EL-HÂC EL-VAKÂRİ’NİN ÜÇ DİLLİ ESERİ MECMA’U’L-LUGÂT İNCELEME VE METİN

Mecma’u’l-Lugât, içeriği itibarıyla yalnızca bir sözlük değil, aynı

zamanda temel dilbilgisi, konuşma kılavuzu ve edebî seçkilerin bir

arada yer aldığı çok yönlü bir eser niteliği taşımaktadır. Bu özellikleriyle Tanzimat dönemi dil öğretiminde görülen yöntem arayışlarının bir örneğini sunmakta; üç dilin bir arada kullanımına dayanan pedagojik yaklaşımıyla da özgün bir konum kazanmaktadır. Eserin müellifi el-Hâc el-Vakârî’nin biyografisi hakkında kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, metin içindeki ifadelerden yola çıkılarak onun Arap, Acem ve Anadolu coğrafyasında ilmî seyahatlerde bulunan bir ilim sevdalısı olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle eser, sadece dil öğretimi açısından değil, dönemin kültürel etkileşimini de yansıtan bir belge niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma, Osmanlı’nın son döneminde dil öğretiminde kullanılan çok dilli yaklaşımlara ışık tutmakta; Arapça, Farsça ve Türkçenin karşılıklı etkileşimi açısından önemli bir kaynak ortaya koymaktadır. Mecma’u’l-Lugât’ın ilmî neşri, yalnızca bir metin aktarımı değil, aynı zamanda tarihsel bir pedagojik anlayışın yeniden değerlendirilmesidir.