KELAM-FELSEFE GERİLİMİ

Ali’nin bir sözü vardır: “Allah ‘nereden geldiğini’ (min eyne), ‘nerede durduğunu’ (fî eyne) ve ‘nereye gittiğini’ (ilâ eyne) bilen kimseye merhamet etsin.” Hz. Ali’nin başı, ortası ve sonu itibariyle insanın neredeliğine dair bahsettiği sorun “insanın yeri/yurdu sorunu”dur. Filozof, insanın yerinin/yurdunun akıl olduğunu düşünür. Mütekellim ise insanın yerinin/yurdunun vahiy olduğuna inanır. Bu yer/yurt mücadelesi düşünce ve inancı zaman zaman karşı karşıya getirir. Nihayet bu karşılaşmalar iki kesim arasında köklü gerilimlere neden olur. Müteahhir dönem kelamı işbu gerilimlerin tarihi olarak okunabilir. Kelam geleneğinde Seyyid Şerif de dâhil olmak üzere Gazzâlî ve Râzî sonrası mütekellimlerden geriye kalan miras, Hz. Ali’nin bahsettiği yer/yurt sorununu felsefenin aklî indirgemeciliğine karşı vahiy merkezli çözmek ve çözümlemekten vazgeçmeyen itikadî ve entelektüel bir gayretin ürünü olarak yorumlanabilir. Hz. Ali’nin bir sözü vardır: “Allah ‘nereden geldiğini’ (min eyne), ‘nerede durduğunu’ (fî eyne) ve ‘nereye gittiğini’ (ilâ eyne) bilen kimseye merhamet etsin.” Hz. Ali’nin başı, ortası ve sonu itibariyle insanın neredeliğine dair bahsettiği sorun “insanın yeri/yurdu sorunu”dur. Filozof, insanın yerinin/yurdunun akıl olduğunu düşünür. Mütekellim ise insanın yerinin/yurdunun vahiy olduğuna inanır. Bu yer/yurt mücadelesi düşünce ve inancı zaman zaman karşı karşıya getirir. Nihayet bu karşılaşmalar iki kesim arasında köklü gerilimlere neden olur. Müteahhir dönem kelamı işbu gerilimlerin tarihi olarak okunabilir. Kelam geleneğinde Seyyid Şerif de dâhil olmak üzere Gazzâlî ve Râzî sonrası mütekellimlerden geriye kalan miras, Hz. Ali’nin bahsettiği yer/yurt sorununu felsefenin aklî indirgemeciliğine karşı vahiy merkezli çözmek ve çözümlemekten vazgeçmeyen itikadî ve entelektüel bir gayretin ürünü olarak yorumlanabilir.