FÂRÂBÎ’DE DİL FELSEFESİNİN TEMEL PROBLEMLERİ

Dilbilimle ilgili araştırmaların yaygın olarak yapıldığı dönemlerde yaşayan Farabi (ö. 950), felsefe ve mantık anlayışında dile dair problemleri ele alır. Bilhassa nahivcilerle mantıkçılar arasında geçen tartışmaların etkisinde kalan Farabı'nin dilbilim ve mantık sanatını temele alan kendi dil felsefesini oluşturduğu söylenebilir. Mantık sanatını ilimlerin öğrenilmesinde doğruluğun ve geçerliliğin yöntemi olarak düşünen mantıkçımız, bu sanata diğer ilimlere göre öncelik verir. Evrensel niteliklere sahip olduğu düşünülen bu sanatın doğru düşünmenin kurallarını ve kaidelerini vermesi nedeniyle, her toplumda öğretilmesi gerekir. Dilbilim ise her toplumun, kendi lafızlarının kurallarını ve kaidelerini anlatır. Farabi'nin dil felsefesi anlayışının merkezinde, mantık ve dilbilim bulunur. Buna göre o, dilin doğuşunu, lafızların, cümlelerin, söz sanatlarının, ilimlerin, felsefenin ve dilin oluşturulmasını burhanı metodu kullanarak dil ve varlık arasındaki ilişkiyi, varlığın dilde ifade edilmesini ve dilin yapısını inceler. Farabi ilimlerin kendilerine ait terminolojilerinin olması gerektiğine ve üst dil denilebilecek bir dil teorine dair açıklamalarda bulunur. Bunlara ilave olarak çağdaş dil felsefesinin araştırma alanına giren ve dil ve doğruluk problemine, metafizik önermelerin geçerliliğine ve anlamlılığına zarar vermeyecek şekilde izahlar getirir.